De periode 1940-1950 in een internationale context

Groot-Brittannië, Australië en de Verenigde Staten spelen een sleutelrol in de geschiedenis van Nederlands-Indië in de jaren 1940-1950, niet alleen in de periode vóór de oorlog, maar ook tijdens de jaren van de Japanse bezetting en in de turbulente tijd die volgt op het einde van de oorlog in Azië. De strategische doelen en belangen van Engeland, de Verenigde Staten en Australië lopen echter niet altijd parallel met die van Nederland.
Na de Duitse inval in mei 1940 staat Nederlands-Indië er alleen voor. Zonder financiële en militaire steun vanuit het moederland moet de kolonie de groeiende Japanse dreiging het hoofd bieden. Voor de verdediging van het uitgestrekte eilandenrijk gaat Nederlands-Indië stilzwijgend uit van de steun van de natuurlijke bondgenoten in de regio, Groot-Brittannië, Australië en Amerika. In 1940 en 1941 maken militaire delegaties uit de vier landen afspraken over een gemeenschappelijke strategie, mocht het tot een oorlog komen met Japan. Als de oorlog daadwerkelijk uitbreekt wordt een gezamenlijke bevelsorganisatie opgericht (ABDA-Command) en zijn Australische, Amerikaanse en Britse militaire eenheden en marineschepen actief bij de verdediging van Nederlands-Indië. Tijdens de oorlog is de Nederlands-Indische regering-in-ballingschap voor de herovering van de archipel volledig afhankelijk van Amerikaanse militaire steun. Op Sumatra na, dat bij het Britse bevelsgebied SEAC (South East Asia Command) is ingedeeld, valt het gehele gebied onder verantwoordelijkheid van generaal Douglas MacArhur de opperbevelhebber SWPA (South West Pacific Area).
Direct na de oorlog is Groot-Brittannië belast met de herbezetting van Java, Sumatra, Bali en Lombok. Australië stuurt troepen naar de nog niet bezette delen van Borneo, Celebes, de Molukken en Nieuw-Guinea.
Groot-Brittannië speelt een beslissende rol in de eerste maanden na de capitulatie van Japan en bij de hulpverlening aan geallieerde ex-krijgsgevangenen en ex-geïnterneerden. Tijdens het moeizame onderhandelingsproces tussen Nederland en de Republiek Indonesië laten de Verenigde Staten en Australië zich via de Verenigde Naties nadrukkelijk gelden.
Voor een beter inzicht in de geschiedenis van Nederlands-Indië in de jaren veertig is kennis van de internationale politieke context een voorwaarde.