Achtergrond project Afscheid van Indië

Een project voor de Indische gemeenschap.

Jarenlang deed Fried Fischer in het Nationaal Archief onderzoek naar de oorlog in Nederlands-Indië en het daaropvolgende dekolonisatie. Fischer wilde dit onderwerp vanuit verschillende visies onderzoeken, maar vond alleen bronnen die het Nederlandse standpunt belichtten. Buitenlandse bronnen lagen buiten zijn bereik. In 2001 maakte het kabinet Kok ‘een gebaar' naar de Indische gemeenschap en er kwam van overheidswege bijna 16 miljoen euro beschikbaar voor collectieve doelen. Op instigatie van Fischer diende het Nationaal Archief een voorstel in om een schaduwarchiefbestand te vormen van buitenlandse politieke en militaire bronnen over de periode 1940 - 1950. Dit voorstel werd gehonoreerd door Stichting Het Gebaar en het project Afscheid van Indië kon in 2005 van start gaan.

Afscheid van Indië

In het projectvoorstel staan drie doelstellingen centraal:
1. Het creëren van een schaduwarchiefbestand op microfilm van documenten uit buitenlandse bronnen over de periode 1940-1950. Deze documenten hebben zowel betrekking op het verloop van de dekolonisatie van Nederlands-Indië als op de lotgevallen van de Indische gemeenschap tijdens deze periode.
2. Het realiseren van een publieksvriendelijke website met achtergrondinformatie voor historische onderzoekers en geïnteresseerden uit met name de kring van de Indische gemeenschap.
3. Het toegankelijk maken van het schaduwarchiefbestand door een digitale onderzoeksgids, die ook verwijzingen geeft naar bronnen in de collectie van het Nationaal Archief.

Het schaduwarchiefbestand

De kern van het project vormt het schaduwarchiefbestand van documenten die berusten bij buitenlandse archiefinstellingen. In het onderzoek naar relevante bronnen liet het projectteam zich leiden door de volgende vragen:

Welke landen waren op militair en politiek gebied betrokken in de periode 1940-1950 en welke rol speelden zij toen?
Over welke historische thema's wordt informatie verzameld?
Welke bronnen komen in aanmerking voor reproductie: afzonderlijke stukken uit een collectie of juist zoveel mogelijk hele series?

De keuze van landen, thema's en bronnen is gedaan in overleg met een wetenschappelijke begeleidingscommissie en een klankbordcommissie. Samen met de commissieleden zijn de landen gekozen die bezocht zouden worden, zijn de thema's vastgesteld en is een selectie gemaakt van het bronnenmateriaal. Ook is met hen besloten om zoveel mogelijk hele series te reproduceren.

Archiefinstellingen

Bronnen zijn gereproduceerd bij de volgende archiefbewaarplaatsen:
National Archives and Records Administration, Verenigde Staten,
MacArthur Memorial, Verenigde Staten
National Archives, Groot Brittannië
National Archives of Australia, Australië
Australian War Memorial, Australië,
Riksarkivet, Zweden
Archives du Comité international de la Croix-Rouge, Zwitserland
Onderzoeksarchieven van F. Gouda en M.C. van Delden

De thema's

Het projectteam heeft onderzoek gedaan naar bronnen over de volgende thema's:
ABDA-Command (1941-1942)
Nederlands-Indië in het politieke en militaire denken en ideeën over de toekomst van Nederlands-Indië (1940-1950)
Militaire acties in de archipel (1942-1945)
Geallieerden in de archipel (1945-1946)
Regionale informatie en maatschappelijke ontwikkelingen (1941-1950)
De bemoeienis van de VN met het dekolonisatieproces (1946-1949)

Collectie van het Nationaal Archief

In 2008 kreeg het project Afscheid van Indië een extra subsidie voor het reproduceren van documenten. In overleg met de commissies is ervoor gekozen bronnen te selecteren die betrekking hebben op lotgevallen van de Indische gemeenschap in de periode 1940-1950. Zwaartepunt bij deze digitale deelcollectie ligt onder andere op informatie over Japanse kampen, de bersiapperiode en Republikeinse kampen.

De website is de digitale onderzoeksgids. Hier wordt de Digitale collectie Afscheid van Indië op een laagdrempelige wijze toegankelijk gemaakt. De microfilms zijn vervangen door digitale scans en de hele collectie wordt digitaal on line aangeboden. Men kan de documenten via een documentviewer raadplegen. De website geeft tevens achtergrondinformatie over de periode. Om het zoeken eenvoudiger te maken worden verschillende zoekingangen aangeboden: via de zoekmachine, via een interactieve landkaart, via onderwerpen of via onderzoeksvragen (‘vragen eruit gelicht'). Daarnaast kan het instructiefilmpje: ‘onderzoek doe je zo' de beginnende onderzoeker op weg helpen.

Het boek

Ten slotte is er een publicatie verschenen: Mark Loderichs, Margaret Leidelmeijer, Johan van Langen en Jan Kompagnie, Verhalen in Documenten. Over het Afscheid van Indië (Amersfoort 2008). In het boek wordt een verbinding gemaakt tussen familieverhalen en de bronnen van de website Afscheid van Indië. De bezoeker krijgt zo een indruk van het materiaal dat in de Digitale collectie en in het Nationaal Archief aanwezig is.