Diplomatieke en militaire relatie met de Verenigde Staten

De Verenigde Staten nemen deel aan de tweede en derde Singapore conferentie en als de oorlog uitbreekt neemt Amerika met Engeland het initiatief tot de oprichting van aan ABDACOM. Na de invasie van de Filippijnen wijken eenheden van de marine en legerluchtmacht uit naar Nederlands-Indië. De snelle val van de Singapore (15 februari) en Nederlands-Indië (8 maart) steekt in Amerikaanse ogen ongunstig af vergeleken bij de strijd op de Filippijnen. De Verenigde Staten hebben de Filippijnen voor de oorlog zelfstandigheid toegezegd en Filippijnse troepen hebben een groot aandeel in de verdediging tegen de Japanse invasie. Pas op 6 mei 1942 capituleren de laatste Amerikaans en Filippijnse eenheden. Tijdens de oorlog gaan er met name bij het ministerie van Buitenlandse Zaken stemmen op om Nederland aan te sporen hun kolonie intern zelfbestuur of zelfstandigheid toe te zeggen. Generaal MacArthur is echter bereid om zonder voorwaarden vooraf het Nederlandse koloniale gezag te herstellen. De ondertekening van de Van Mook-MacArthur Civil Affairs Agreement wordt door tussenkomst van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Cordell Hull, vertraagd.
MacArthur wil de Australische divisies onder zijn bevel inzetten voor de bevrijding van Nederlands-Indië (Operatie Oboe). Alleen herovering van Tarakan en Balikpapan vindt doorgang. De geplande invasie van Java (Operatie Oboe IV) wordt door de Joint Chiefs of Staff geannuleerd. Op 15 augustus wordt de verantwoordelijkheid voor de herbezetting van Nederlands-Indië (minus Sumatra) van MacArthurs bevelsgebied SWPA overgeheveld naar Mountbattens bevelsgebied SEAC. Tijdens het dekolonisatieconflict is de Verenigde Staten als neutrale partij vertegenwoordigd in de Commissie van Goede Diensten. Hun rol is beslissend in de laatste fase van het conflict. Onder dreiging van stopzetting van de Marshallhulp gaat Nederland overstag en wordt de grondslag gelegd voor een onmiddellijke overdracht van de soevereiniteit.

Literatuur

Frances Gouda en Thijs Brocades Zaalberg, American Visions of the Netherlands East Indies/Indonesia. US Foreign Policy and Indonesian Nationalism 1920-1949 (Amsterdam, 2002)
D. Clayton James, The years of MacArthur, vol. 2, 1941-1945 (Boston, 1975)

Informatie o.a. in:

Toegang 2.22.21,
- inv. nrs. 1 t/m 18 (Serie: General records of the Department of State Decimal Files: 1945-1949) National Archives and Records Administration (College Park).
- inv.nrs. 46, 47, 48 en 53
- inv.nrs. 942 t/m 988 (Collectie F. Gouda)
Toegang 2.05.80, inv.nrs. 286, 314, 656, 1117, 1131, 1162 en 1178
Toegang 2.10.14, inv.nrs. 4132 en 4133
Toegang 2.12.72, inv.nrs. 1321 en 1335
Toegang 2.21.123, inv.nrs. 32, 33 en 34

Zie ook:
- Onderhandelingen Nederland en Indonesië
- Oorlog in de Pacific