Diplomatieke & militaire betrekkingen met Australië

Voor Australië is Nederlands-Indië de eerste verdedigingslinie bij Japanse agressie in Zuidoost-Azië en het land neemt deel van de stafbesprekingen in Singapore in februari en april 1941. Een sleutelrol in de vooroorlogse defensieplannen is weggelegd voor de Britse Eastern Fleet, die bij een dreigende oorlog vanuit Europa wordt uitgezonden naar Singapore. Als de oorlog uitbreekt neemt Australië deel aan ABDA-Command en stuurt het marineschepen en troepen naar Nederlands-Indië en Singapore. Op Java (Blackforce), Ambon (Gull Force) en Timor (Sparrow Force) vechten Australische troepen tegen de Japanners.
Na de val van Singapore en Nederlands-Indië richt Australië zich volledig op de Verenigde Staten. Generaal MacArthur vestigt zijn hoofdkwartier in Brisbane, wordt geallieerd opperbevelhebber South West Pacific Area (SWPA) en krijgt het opperbevel over alle Australische en Nieuw-Zeelandse troepen. De Australische minister van Buitenlandse Zaken Herbert V. Evatt uit kritiek op de snelle val van Nederlands-Indië en zinspeelt op een grote rol van Australië bij het naoorlogse bestuur van de kolonie.
In 1945 zet MacArthur Australische troepen in bij de herovering van Tarakan en Balikpapan. Zijn geplande invasie van Java door twee Australische divisies (Operatie Oboe IV) wordt geschrapt. Na de capitulatie van Japan op 15 augustus zijn Australische troepen verantwoordelijk voor de herbezetting van Borneo, Celebes, de Molukken en een deel van de Kleine Soenda-eilanden. De regerende Australian Labor Party staat sceptisch tegenover herstel van de oude koloniale verhoudingen in Zuidoost-Azië. In het dekolonisatieconflict tussen Nederland en de Republiek Indonesië speelt de regering de Indonesische kaart. In de op verzoek van Australië ingestelde Commissie van Goede Diensten vertegenwoordigt het land de Republiek Indonesië. Na de tweede Politionele Actie wil Australië dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zware sancties oplegt aan Nederland.

Literatuur

Philip Dorling, Diplomasi. Australia & Indonesia's independence: documents 1947 (Canberra, 1994).
Philip Dorling en David Lee, The Renville Agreement: documents 1948; Australia & Indonesia's independence (Canberra, 1996).
David Horner, Blamey. The Commander-in-Chief (Sydney, 1998).
David Lee, Australia & Indonesia's independence; Vol.3: : The transfer of sovereignty: documents 1949 (Canberra, 1998).
John Legge (red.), New directions in Australian Foreign Policy. Australia and Indonesia, 1945-1950 (Clayton, 1997).

Informatie o.a. in

Toegang 2.22.21
- inv.nrs. 60 t/m 77 (Serie: Events leading to the Independence of Indonesia: developments 1945) National Archives, Kew
- inv.nrs. 78 t/m 117 (Serie: Situation in the Netherlands East Indies, 1945-1946) National Archives, Kew
- inv.nrs. 118 t/m 160 (Serie: Supreme Allied Commander South East Asia (Mountbatten Diaries) 1945-1945) National Archives, Kew
Toegang 2.05.80, inv.nrs. 275, 286, 1131
Toegang 2.10.14, inv.nrs. 3589, 3592, 3594, 3595, 3596, 4122. 4125
Toegang 2.13.72, inv.nrs. 984, 985, 998, 1011, 1014, 1321, 1335,
Toegang 2.21.123, inv.nr. 33


Zie ook:
- Brits-Indische militairen
- Bersiapperiode