NEFIS, Netherlands Forces Intelligence Service

In Melbourne wordt op 1 april 1943 NEFIS (Netherlands Forces Intelligence Service) opgericht. De inlichtingendienst wordt geleid door kapitein-luitenant-ter-zee G.B. Salm en heeft de taak inlichtingen te verzamelen over bezet Nederlands-Indië en de activiteiten de Japanners. Onder leiding van luitenant-ter-zee J.J. Quéré houdt Sectie III (Speciale inlichtingen en Bijzondere operaties) zich bezig met het opleiden en uitzenden van inlichtingen ‘parties' naar bezet Nederlands-Indië. NEFIS zendt in de oorlogsjaren 37 inlichtingengroepen (‘parties') uit. In 1942 worden zonder succes parties uitgezonden naar Midden-Celebes, Java, de Aroe-eilanden en Ceram. Het blijkt bijzonder moeilijk om met succes in bezet gebied te infiltreren. Door de interneringen zijn vrijwel alle blanke Europeanen uit de samenleving verwijderd. De Indische Nederlanders, voor zover ze buiten de kampen zijn gebleven, bevinden zich in een bijzonder
moeilijke positie. Militair-historicus J.J. Nortier legt uit waarom een groot aantal parties, met name naar Java, in een mislukking eindigt:

‘Veel Indonesiërs zagen de Japanners als hun bevrijders. Overal waren de Nederlanders vervangen door pro-Japans gezinde Indonesiërs. Organisaties met grote invloed op het openbare leven als de politie waren volledig pro-Japans geworden. Talrijke jeugdorganisaties verleenden, al dan niet gewapend, hand en spandiensten. Elke Nederlander of Indische Nederlander die zich op straat vertoonde werd in de gaten gehouden. Na het invallen van de duisternis was deze categorie, waar zij zich ook maar liet zien, al bij voorbaat verdacht. De situatie viel in geen enkel opzicht te vergelijken met de omstandigheden in bezet Europa. Nederlanders en Indische Nederlanders waren vreemdelingen in eigen land geworden [...] voortdurend in angst levende voor de harde maatregelen die op alle mogelijke futiliteiten konden volgen. Onderduikadressen en andere vormen van steun aan eventueel binnengekomen agenten waren niet te vinden. Wie zich met verzet of enige hulp daaraan bemoeide, was ervan verzekerd dat binnen korte tijd hem de dood wachtte.'

In 1944 krijgen NEFIS intelligence-operaties naar Oost-Indonesië prioriteit. De Amerikaanse aanvalsroute naar de Filippijnen loopt via de noordkust van Nieuw-Guinea en de Noord-Molukken. Deze inlichtingenoperaties hebben een zuiver militair karakter. Anders dan de parties die naar de dichtbezette bevolkingsgebieden, zoals Java en Ambon, worden gestuurd, is de kans op succes daarom aanzienlijk groter.

Literatuur

J.J. Nortier, Acties in de archipel. De intelligence-operaties van NEFIS-III in de Pacific-oorlog (Franeker, 1985)

Informatie o.a. in:

Toegang 2.22.21, inv.nrs. 399 t/m 467 (Serie: Collection of Special Operations Australia).

Alleen raadpleegbaar op de studiezaal:


Toegang 2.10.62, inv.nrs. 44 t/m 56 (Ondervragingsrapporten en compilaties van ondervragingsrapporten opgemaakt door de Nefis met betrekking tot militaire, politieke en economische ontwikkelingen in Nederlands Indië, met kaarten en plattegronden, 1944 1945).
Toegang 2.12.37, inv.nrs. 327 t/m 331 (Ondervragingsrapporten door NEFIS, 1944-1945)