Bersiapperiode

Eind september 1945 breekt op Java een periode van extreem geweld uit tegen de Nederlanders en Indische Nederlanders op Java. De eerste weken van september verlopen betrekkelijk rustig. Pas na de komst van de eerste RAPWI-teams lopen de spanningen op en vinden steeds meer incidenten plaats. Eind september 1945 nemen Indonesische jongeren (pemoeda's) in Djokjakarta, Solo, Malang, Bandoeng, Soerabaja, Batavia de publieke diensten en overheidsgebouwen over van het Japanse bestuur. Tegelijkertijd wordt een algemene voedselboycot afgekondigd tegen Europeanen en wordt de toevoer van water en elektriciteit naar de interneringskampen afgesneden. Eind september breekt de Bersiap in alle heftigheid uit. Het Indonesische woord ‘bersiap' betekent ‘weest paraat' en wordt de strijdkreet van de pemoeda's tijdens de Indonesische revolutie. In de grote steden op Java vinden in de maanden oktober, november en december 1945 aan de lopende band ontvoeringen (verdwijningen), beschietingen, berovingen en moorden plaats. Vooral Indo-Europese, Chinese en Molukse families die buiten de kampen verblijven, ongewapend zijn en verspreid van elkaar wonen, zijn slachtoffer van het geweld. De Bersiap bereikt een hoogtepunt in de laatste weken van oktober en in de maand november. In die periode zijn Britse troepen in gevechten verwikkeld met Indonesiërs in Midden-Java en in Soerabaja. Eind december 1945 slagen de Britse troepen in Batavia erin de rust te herstellen maar in Bandoeng blijft het tot maart 1946 onrustig. De schatting van het aantal burgerslachtoffers tijdens de Bersiap loopt sterk uiteen: over heel Java zouden in de drie laatste maanden van 1945 tussen de 3.500 en 20.000 doden zijn gevallen.

Literatuur

H.Th. Bussemaker, Bersiap! Opstand in het paradijs. De Bersiap-periode op Java en Sumatra 1945-1946 (Zutphen, 2005);

Mary C. van Delden, De republikeinse kampen in Nederlands-Indië oktober 1945-mei 1947. Orde in de chaos? (Kockengen, 2007)

Elly Touwen-Bouwsma en Petra Groen, Tussen Banzai en Bersiap. De afwikkeling van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië (Den Haag, 1996).

Informatie o.a. in:

Toegang 2.22.21, inv.nrs 164, 165, 166, 167, 172, 174, 175, 1015,
1016, 1018, 1021
Toegang 2.10.14, inv.nrs. 2988, 3021, 3044, 3584, 5518
Toegang 2.10.62, inv.nrs. 2269
Toegang 2.13.72, inv.nrs. 18 en 339

Alleen raadpleegbaar op de studiezaal:

Toegang 2.10.62, inv.nrs. 999, 1000 en 1001 (Rapporten van de Afdeling Intelligence en Loyaliteitsonderzoek van de AMACAB te Batavia, 1945. Informatie over Java)

Zie ook:
- Brits-Indische militairen
- Diplomatieke en militaire relatie met Groot-Brittannië